Kategori | Ansiklopedi

Şah Tahmasb kimdir, hayatı ve ölümü

Şah Tahmasb 3 Mart 1514 – 1576 tarihleri arasında yaşamış olan ve 1524 yılından ölümüne kadar iktidarda olmuş olan Safevi şahıdır. Adına tarih kitaplarında olduğu gibi beyaz perdeye uyarlanmış sinema filmlerinde ve dizilerde de özellikle Osmanlı devleti ile girdiği savaşlarda sıkça rastlanan Şah I Tahmasb Safevi devletinin kurucusu Şah İsmail’in oğludur. Babası şah İsmail aynı zamanda “Hatai” (Hatayi) takma adıyla bilinen ünlü Azerbaycan şairidir. Genç yaşta ölen Şah İsmail’in yerine tahta 10 yaşındaki küçük oğlu Tahmasp çıkmıştır.

-- Sponsorlu Bağlantılar --


Şah Tahmasb’ın Hayatı

Şah Tahmasb, 3 Mart 1514 yılında İsfahan’da doğdu, Şah I İsmail’in oğlu olan Tahmasb Çaldıran savaşından sonra Horasan’a gönderildi, Bir süre Sebzivar ve Herat’ta kaldı, Şiilerin ve Safevilerin tanınmış alim ve şeyhlerinden özel eğitim gördü.

Şah Tahmasb kimdir

1521 yılında Sultaniye’deki babasının yanına dönen Şah Tahmasb, Şah İsmail’in ölümünden sonra 1524 yılında henüz 10 yaşındayken tahta çıktı. Şah I Tahmasb’in iktidarı döneminde 1528 yılında Özbekler Horasan’a saldırdılar. Aynı yıl Şah ordusuyla doğuya doğru hareket etti ve Özbekleri Herat yakınında yendi. Şah’ın Doğuya temaslarının kullanan Luristan beylerbeyi Zülfikar Han isyan çıkardı ve 1528 yılında Bağdat’ı aldı. Bundan dolayı Şah Bağdat’ı kuşattı ve aynı yıl Bağdat’ı isyancılardan temizledi ve Muhammed Han Türkman’i Bağdat beylerbeyi tayin etti. 1531 yılında Tebriz beylerbeyi Ulema Han Tekel askerleriyle birlikte Osmanlı’ya sığındı. Daha sonra Ulema Han Sultan I. Süleyman’ı İran’a sefer yapması yönünde ikna etti. 1534 yılında Osmanlı ordusu Azerbaycan sınırlarını geçti. Şah I Tahmasb Kazvin’e çekildi ve sultanla barış imzalamak için elçisini gönderdi. Ancak Sultan Süleyman bu teklifi kabul etmedi. Kışın yaklaşmasıyla Sultan Azerbaycan’ı terk etti ve Bağdat’ı ele geçirdi. Bu arada Şah Sultanın Bağdat’ı almasına karşılık olarak Van ve Kars’ı kuşattı. Sultan Süleyman Ulema Paşa’yı Van’a gönderdi, fakat Ulema yenilip kaçtı ve böylece Van ve Kars Safeviler tarafından ele geçirildi. Bunun cevabı olarak Sultan 1535 yılında Güney Azerbaycan’a girdi Tebriz’i aldı. Şah karşı koymaya kalkıştı, fakat bu çabaları sonuçsuz kaldı.

Daha sonra Sultan Süleyman nüfusun direnci ve orduda yaşanan açlık yüzünden Azerbaycan’dan çekildi. Bunu fırsat olarak gören Şah ülkenin birleştirilmesini sürdürmek için 1538 yılında kardeşi Elkas Mirza‘nın yönetimiyle 30 binlik orduyu Şirvan’ı ele geçirmek için gönderdi. Elkas 1538’de Şirvanşahlar devletinin tüm kalelerini ele geçirdi. Bunun sonucu olarak Şirvan’ı beylerbeyine dönüştüren şah kardeşi Elkas Mirza’yı da oraya ilk beylerbeyi olarak atadı. Fakat Elkas tahta çıkmak istiyordu. Bu yüzden 1541 yılında kardeşi Şah’a ihanet ederek taht için mücadeleye başladı. Bağımsızlık mücadelesini duyan Şah Tahmasb öfkelendi, Şirvan’a dahil oldu ve tüm kaleleri aldı. Elkas Mirza önce Kırım’a, oradan İstanbul’a kaçtı ve Ulema paşayla birlikte kendi vatanına karşı seferlerde aktif olarak yer aldı. 1546 yılında Dal Han Gacar şahdan emir alarak emrindeki askerlerle Baburilerin hakimiyetinde olan Kandehar’ı Safevi sınırlarına kattı. 1548 yılında Sultan I. Süleyman 3. kez Safevilere saldırdı ve Tebriz’i aldı. Fakat orada güçlenemeyince ülkeyi terk etti. 1550 yılında Şah I Tahmasb sultana elçi göndererek barış önerdi, fakat Sultan Süleyman yine bu barış teklifini kabul etmedi. Böylelikle Şah Tahmasb 1552’de Van, Kars, Vostan ve Edilçevaz’ı ele geçirdi. Oğlu Şehzade İsmail Erzurum yakınında İskender Paşa’yı yendi ve Erzurum’u aldı. Sultan I. Süleyman 1554 yılında son olarak Safevi devletine karşı sefer yaptı, fakat başarı elde edemedi. Nüfusun direnişi, Kızılbaşların seri zaferleri sultana Azerbaycan’ı ele geçirmeye izin vermedi ve 1555 yılında Amasya’da Osmanlı ile Safeviler arasında barış anlaşması imzalandı. Anlaşmaya göre Doğu Anadolu, İmereti, Guri, Arap Irak’ı Osmanlı’ya, Kartli, Kahetya ve Meshiya Azerbaycan’a verildi. Bundan sonra Şah doğuya döndü, çünkü Afgan Emiri Şirhan Baburi hükümdarı Hümayun Şahı yenerek Hindistan’ı ele geçirmiş ve Hümayun Şah Safevilere sığınmıştı. Hümayun Şah’ın yardım için başvurusuna cevap olarak Şah 12 binlik orduyu Dal Han yönetiminde ona verdi. Kızılbaşlar Afganları ülkeden sürüp çıkardılar ve Hümayun Şah yeniden hakimiyeti ele geçirdi.

Tahmasb 1524-1576 yılları arasında uzun bir dönemde Safevi devletini yönetti. Tahta çıktığında henüz 10 yaşındaydı ve aslında devleti bir süre onun yerine vekaleten Div Sultаn Gumlu yönetti. Hakimiyetinin ilk yıllarında Tahmasb ile Osmanlı devleti arasında hiçbir çatışma olmaz. Bunun en önemli nedeni Osmanlı Devletinin Avrupa’da savaşlar yapmasıydı. Böylece, Çaldıran savaşından ve Doğu Anadolu’yu tam işgal ettikten sonra Safevi devletinden hiçbir tehlike gelmiyor. İlk çatışma 1532 yılında gerçekleşir. O dönemde Safevi hakimi saltanatı ele geçirmek amacıyla Osmanlı hakimi Sultan Süleyman’a sığınmış ve elli binlik orduyla geri dönmüştü. 1533 yılında Tahmasb Şah Horasan’a gidiyor ve bunu kullanan bazı Kızılbaş isyancılar 1534 yılında Sultan Süleyman’ı İran’a doğru sefer yapmaya sevk ediyorlar. Bu nedenle Tahmasb şah yönünü değiştirip Tebriz’e doğru hareket etmeye başlar. Fakat tüm bunlara rağmen Kızılbaşlar korku içindeydiler. Çünkü Çaldıran’da yaşananları hala unutmazlar ve Sultan Süleyman’ın her an onlara doğru büyük ordu ile gelebileceğini çok iyi biliyorlardı. Fakat bu kez bitmek bilmeyen kar Sultaniye’ye kadar ilerlemiş Osmanlı ordusu için büyük sıkıntı yaratıyor. Yüklü miktarda canlı kuvvet ve binek hayvanlarını kaybeden Osmanlılar sonunda vazgeçip Bağdat’a doğru hareket ederler.

Sultan Süleyman Bağdat’ı ele geçirdikten sonra 1535 yılında bir daha İran’ı ele geçirmeye karar verir. İlk çarpışmada sayılı Kızılbaş ordusu Osmanlılara güçlü darbe indirir Sultan Süleyman geri dönmeye karar verir. Tahmasb Şah Van kalesine doğru hareket ederek orada Osmanlı ordusunun bir bölümü ile karşılaşır ve bir daha onlara ağır darbe indirir. Sultan Süleyman yardımcı güç gönderse de, hiçbir sonuç vermez ve bu savaşta yeniliyorlar. Böylece Safeviler batı sınırlarına kontrolü ele alırlar. 1555 yılında Amasya’da Osmanlı ile Safeviler arasında barış anlaşması imzalandı.

1576 yılında Kazvin’de ölen Şah Tahmasb’in yerine oğlu Haydar Mirza tahta çıktı. Bir gün sonra öldürülen Haydar Mirza’nın yerine, ikinci oğlu Şah II İsmail tahta çıktı.

-- Sponsorlu Bağlantılar --

Yorum yazın

Kategoriler

Arşivler